در كتاب‌های كارآفرینی، كارآفرین بودن به معنای در هم آمیختن ویژگی‌های شخصی، ابزار مالی و منابع موجود در محیط كاراست. دانشمندان علوم انسانی معتقدند بسیاری از ویژگی‌های شخصی را می‌توان پرورش داد و به كمك آن در كسب‌وكار به موفقیت دست یافت. كارآفرین بودن یعنی،‌ توانا بودن در كشف و ارزیابی فرصت‌ها، جمع‌آوری منابع لازم و عمل كردن به گونه‌ای كه از فرصت بهره‌برداری شود. كارآفرین هدایت‌كننده است و باید در اجرای اكثر فعالیت‌های خود از صفت رهبری برخوردار باشد. او به طرزی حساب شده ریسك می‌كند و از دست زدن به كارهای بزرگ و كم‌خطر لذت می‌برد ولی هیچ‌گاه بی‌گدار به آب نمی‌زند.
اغلب كتاب‌های مربوط به كارآفرینی، 10مورد زیر را از ویژگی‌های درونی یك كارآفرین تلقی می‌كنند: مركز كنترل درونی، استقلال‌طلبی، نیاز به كامیابی، مخاطره‌پذیری، آینده‌نگری، خلاقیت و نوآوری، خوش‌بینی، تحمل ابهام، تحمل شكست و توانایی ساخت تیم‌های كاری كه در زیر به هریك از آنها پرداخته می‌شود:
1 - مركز كنترل درونی: نگرانی مهمی كه اكثر مردم هنگام تشكیل یك فعالیت كارآفرینانه نوپا با آن مواجه می‌شوند این است كه آیا انگیزه و توان لازم را نه تنها برای شكل دادن اولیه سازمان جدید، بلكه برای اداره و رشد آن دارا هستند یا خیر؟ افراد با مركز كنترل بیرونی معتقدند كه وقایع بیرونی كه خارج از كنترل آنها است سرنوشت ‌شان را تعیین می‌كند. به عبارت دیگر، كارآفرینان موفق به خود ایمان دارند و موفقیت یا شكست را به سرنوشت، اقبال یا نیروهای مشابه نسبت نمی‌دهند. به عقیده آنها شكست‌ها و پیشرفت‌ها تحت كنترل و نفوذ آنها بوده و خود را در نتایج عملكرد‌هایشان موثر می‌دانند.
2 - استقلال‌طلبی: رییس خود بودن یكی از قوی‌ترین نیازهای فرد كارآفرین است. او می‌خواهد كارها را به شیوه خود و برای خود انجام دهد و كاركردن برای دیگران برای او سخت است. در واقع نیاز به استقلال، عاملی است كه سبب می‌شود تا كارآفرینان به اهداف و رویاهای خود دست یابند. بیزاری آنها از نظام خشك دیوان‌سالاری با تعهد خالصانه در قبال ایجاد تغییر، به شخصیت استقلال‌طلب آنها كه می‌خواهند همه‌چیز را به شیوه خود انجام دهند، اضافه می‌شود.
3 - نیاز به كامیابی: كارآفرینان با انگیزه و مهارت خود دست به رقابت می‌زنند و سعی می‌كنند از عهده كاری كه بر روی آن وقت و انرژی خود را متمركز كرده‌اند به درستی برآیند. تمایل به انجام كار در استانداردهای مالی جهت پیشی گرفتن از رقبا را دارند و حتی می‌كوشند كه استانداردها را خود تعیین كنند. زیرا افرادی كه استانداردها را در هر حرفه‌ای تعیین می‌كنند همیشه بر بازار حاكم و مسلط هستند.
4 - مخاطره‌پذیری: از ویژگی‌های بارز كارآفرین خطر كردن و ریسك‌پذیری است. خطری كه ممكن است مالی، روانی و حتی اجتماعی باشد. البته برخلاف مردم عادی، كارآفرین خطر قمارگونه نمی‌كند، بلكه با ارزیابی دقیق و حساب شده از میزان مخاطره تصمیم می‌گیرد و پس از آن برای دستیابی به نتیجه مطلوب از هیچ كاری فروگذار نمی‌كند. افراد كارآفرین با اختصاص انرژی و زمان زیاد همیشه از موضوع بزرگ بعدی حمایت و پشتیبانی می‌كنند، در صورتی كه افراد دیگر از باقی ماندن در شهرت و افتخار خرسند می‌شوند. «هاینر» در سال 1990 نشان داد كه كارآفرینان موفق كمتر از مدیران از مخاطره پرهیز می‌كنند، فرق آنها با مدیران در این است كه مدیران خانه‌ای می‌سازند و سعی در نگهداری آن خانه دارند و به همین دلیل تهدیدگرا و محافظه‌كارند و تلاش می‌كنند وضعیت موجود را حفظ كنند، اما كارآفرینان همواره در پی ساختن خانه‌ای جدید هستند و به همین جهت فرصت‌گرا، انعطاف‌پذیر و اهل ریسك هستند.
5 -آینده‌نگری: كارآفرینان می‌دانند به كجا می‌خواهند بروند. آنها تصور و دیدگاهی از آینده سازمان خود دارند. البته بسیاری اوقات این تصور از ابتدا وجود ندارد و در طی زمان شكل می‌گیرد كه شركت چه است و چه می‌تواند باشد، گرچه كارآفرین ممكن است مجبور به برنامه‌ریزی‌های كوتاه‌مدت و مقطعی باشد، ولی داشتن چنین دیدگاهی می‌تواند این برنامه‌ های كوتاه‌مدت را در یك جهت برای رسیدن به هدف هماهنگ سازد.
6 -خلاقیت و نوآوری: بدون شك نوآوری مهم‌ترین ویژگی كارآفرین است. خلاقیت، توانایی گسترش ایده‌های جدید و كشف راه‌های جدید با نگاه به مسائل و مشكلات و فرصت‌ها است. خلاقیت اغلب قرار دادن چیزهای قدیمی در كنار یكدیگر برای راه‌های جدید و حذف زواید نظر و خلق چیزی ساده‌تر و بهتر است. نوآوری توانایی به كار بردن راه‌حل‌های خلاق برای مسائل، مشكلات و فرصت‌ها است. به تعبیری دیگر نوآوری، عملی ساختن محصول یا خدمت از ایده‌ای خلاق است. كارآفرینی نتیجه فرآیند سازمان یافته و منظمی است كه خلاقیت و نوآوری را به نیازمندی‌ها و فرصت‌ها در بازار پیوند می‌دهد یا به عبارت دیگر با به‌كارگیری استراتژی متمركز برای یك ایده جدید، سعی می‌كند كه یك محصول یا یك سری خدمات را خلق كند كه هدفی جز رضایت مشتریان ندارد و درنهایت به سوددهی می‌رسد.
7. خوش‌بینی: كارآفرین اغلب با مشكلاتی روبه‌رو می‌شود و ممكن است كه در ادامه كار خود دچار تردید و تزلزل شود، ولی در طول این دوره آنان با اعتمادی كه به خود دارد در حل این مشكل تلاش می‌كند. این حس باعث می‌شود كه دیگران نسبت به خلاقیت و نوآوری خوش‌بین باشند و حس اطمینان در گروه پدید آید.
8. تحمل ابهام: قدرت تحمل ابهام یعنی پذیرفتن عدم قطعیت به عنوان بخشی از زندگی. كارآفرینان بدون اینكه احساس تهدید یا ناراحتی كنند، قادرند به طور اثربخش با شرایط و اطلاعات مبهم، ناقص و غیرقطعی، سازمان نیافته و غیرشفاف روبه‌رو شوند و ضمن رفع ابهامات، آنها را به نفع خود تغییر دهند.
9. تحمل شكست: برای كارآفرین، شكست یك تجربه جدید است. اشتباه و تكرار آزمایش، انسان را به موفقیت‌های بزرگ نزدیك‌تر می‌كند. فرد كارآفرین، با واقع‌بینی شكست را تحمل می‌كند، ناامید، دلسرد و افسرده نمی‌شود. اغلب كارآفرینان معتقدند كه از شكست‌های خود بیشتر از موفقیت‌های خود درس آموخته‌‌اند.
10. توانایی ساخت تیم‌های كاری: میل به استقلال، رغبت كارآفرین را نسبت به ایجاد ساختار كارگروهی مسدود نمی‌كند. بسیاری از كارآفرینان توانایی بالایی دارند. آنها می‌توانند انگیزه تیم را به شدت قوی كرده تا به خوبی رشد كند و افراد تیم بتوانند افكار خود را توسعه دهند. روح یگانگی، ارزش‌ها، باورهای مشترك و امیدی كه كارآفرین در تیم ایجاد می‌كند، باعث می‌شود، تیم توانایی آن را پیدا كند كه بتواند به تنهایی وارد چالش‌های كاری شود.
راهكارهای موفقیت در كارآفرینی
می‌بینیم كه كارآفرین بودن و افرادی كه در طول تاریخ كارهای بزرگی آفریده‌‌اند، شخصیت‌هایی شبیه ما داشته‌اند با این تفاوت كه آنها این جسارت را داشته‌اند كه تغییرات جدی در وضعیت موجود ایجاد كنند. در زیر راهكارهای موفقیت در كارآفرینی مطرح شده است:
اهداف خود را تعیین كنید
عادت كنید كه هدف مشخص داشته باشید. وقتی بدانید چه می‌خواهید، زودتر به آن چیز می‌رسید و به یاد داشته باشید كه زندگیتان را خود بسازید. در تعیین اهداف نكات زیر را رعایت كنید: واقع‌بین باشید، نقاط ضعف و قوت خود را بدانید و از حمایت‌ها و موانع موجود در محیط آگاه باشید. متكی به خود باشید. هدف خود را چیزی قرار ندهید كه برای دستیابی به آن به افراد بسیار و شرایط خاص وابسته باشید. اهدافی را كه به نظرتان مهم است و می‌توانید به بهترین شكل اجرا كنید، انتخاب كنید. بر اهداف مثبت تمركز داشته باشید و سعی كنید به فكر اهدافی باشید كه به جای توقف و خودداری از انجام كارها، شما را به جایی رسانده و موجب دستیابی به چیزی شوند.
پس از تعیین اهداف این نكات را به یاد داشته باشید:
1- عملكرد خود را همواره بازبینی كنید و این كه آیا طبق برنامه‌ زمانی به سمت هدف پیش می‌روید. 2- از اشتباه‌های خود درس بگیرید و سعی كنید در عرصه‌های شكست خورده، وضعیت خود را بهبود بخشید و چنانچه در این وضعیت نتایج مطلوبی به دست نیاورید، به آغاز برگردید و اهداف خود را مورد مطالعه قرار دهید و سعی كنید، در عقاید خود واقع‌بین‌تر باشید. 3- اگر بهره‌وری ندارید، تغییرات را قبول كنید. از تغییرات نترسید و از آن برای رسیدن به اهداف مشخص‌تر استفاده كنید. 4- اگر محیط اطراف را عامل موفق نبودن خود می‌دانید، آن را تغییر دهید و اگر قابل تعویض نیست، سعی كنید محیطی را انتخاب كنید كه مطلوب‌تر باشد.
به خود ایمان داشته باشید
باور كنید كه می‌توانید به اهداف خود برسید. برای توانایی در انجام كارها باید اعتقاد داشته باشید كه هیچ كس جز شما قادر به انجام آن كار نیست. برخی روش‌ها كه اعتماد به نفس شما را افزایش می‌دهند، عبارتند از الف- خود را دقیق‌تر بشناسید و نقاط قوت و ضعف خود را ارزیابی كنید.
ب: به طور واقع‌بینانه ویژگی‌های خود را بنگرید. توانایی‌های خود را دست كم نگیرید و نظرتان را با دیگران مقایسه كنید.
پ:از دوستان و آشنایان نظرخواهی كنید و جویا شوید، چرا برخی از افراد تمایل به دوستی و كار با شما ندارند. نقاط قوت خود را مشخص كرده و با انتخاب فعالیت‌ها و اهدافی كه به سود شما باشند نقاط ضعف خود را پنهان كنید. شما می‌توانید پروژه‌هایی را انتخاب كنید كه برای خلاقیت به شما آزادی عمل می‌دهند. از ظرفیت خود تا جای امكان استفاده كنید.
از نظر جسمانی مراقب خود باشید تا در انظار خوب دیده شوید. اگر ظاهر خوبی داشته باشید درباره خودتان احساس خوبی خواهید داشت. یكی از لازمه‌های اعتماد به نفس در رسیدن به اهداف، همین است.
از وقت خود خوب استفاده كنید
عادت كنید از وقت خود به طور موثر استفاده كنید. نكات زیر برای استفاده بهینه از زمان، باید مورد توجه قرار گیرد:
1 - كار و زمان را تجزیه و تحلیل كنید. به مدت یك هفته چگونگی استفاده از وقت خود را ثبت كنید. با پركردن یك جدول ساده می‌توانید زمانی را كه صرف فعالیت‌های خود نظیر مطالعه، استحمام، گفت‌وگوی تلفنی یا تماشای تلویزیون كنید.
2 - اولویت‌ها را بشناسید و بدانید چه كاری می‌خواهید انجام دهید از این رو، وقتتان صرف فعالیت‌های غیرضروری نخواهد شد.
3 - كار خود را طبق یك برنامه تنظیم شده روزانه انجام دهید و برنامه‌های هر روز را مشخص كنید. بهترین زمان برای انجام این كار، قبل از خواب است.
4 - درباره كارهایتان از قبل فكر كنید تا سر موقع از خواب بیدار شده و كارهای خود را روی برنامه انجام دهید.
5 - كارهایی كه باید انجام شود در سررسید خود یادداشت كنید. كارها را یكی یكی انجام داده و روی آن تمركز كنید. وقت خود را تلف نكنید و سعی كنید وقفه‌ای در كارتان ایجاد نشود.
6 - متكی بر خود باشید. هیچ كس جز شما برای اتفاقاتی كه در زندگی شما می‌افتد، مسوول نیست.كار را به خاطر لذت بردن از آن انجام ندهید، بلكه سعی كنید لذت بردن از كار را در خود تقویت كنید هر كاری كه می‌خواهد باشد انجام دهید.
7 - اول كارهای مشكل را انجام دهید. چرا كه توانایی شما در آغاز بیشتر است.
8 - اهل عمل باشید و تا می‌توانید به میزان زیادی از فشار روحی موجود بكاهید و تمركز خود را بر كارهایی كه در حال انجام است هدایت كنید. مشاهده نتایجی كه از تلاش خود به دست آورده‌اید. نیروی مضاعفی برای اتمام كار به شما می‌دهد.
9 - میز تحریر خود را منظم نگه دارید، همه چیز را در پرونده‌های مرتب قرار داده و وسایل اضافه را دور بریزید.
10 - وقت خود را بیش از اندازه در جلسات و ملاقات‌ها و با دوستان هدر ندهید. از شایعه پراكنی و گفت‌وگوهای بیهوده خودداری كنید.
11 - یك پایان دهنده باشید. شروع كردن كارها خیلی ساده است اما پایان دادن آنها نیازمند تلاش زیادی است.
12 - در موقع كار آرامش داشته باشید، با سرعتی مناسب كار كنید تا مجبور نباشید با انفجار و پرش‌های ناگهانی انرژی كار خود را انجام دهید.
یك برنده باشید
افرادی كه شكست می‌خورند، از انجام بسیاری كارها می‌ترسند، همیشه شكایت می‌كنند و ناراحت هستند. آنها احساس می‌كنند قربانیان همیشگی هستند. اما شما باید متفاوت باشید. سعی كنید در طول زندگی یك برنده باشید. مثبت فكر كنید و افكار بزرگ در سر داشته باشید. در مورد اهداف خود اطلاعات كسب كنید تا بتوانید به نفع خود از آنها بهره‌برداری كنید.
یك رهبر باشید
رهبری را بیاموزید و مسوولیت گروه خود را برای انجام اهداف در نظر بگیرید. تصمیم‌های خود را مصرانه و با اعتماد به نفس بگیرید. صفات و ویژگی‌های رهبری مناسب را در خود ایجاد كنید. كار كردن با افراد را بیاموزید، سعی كنید شنونده خوبی باشید و به خوبی ارتباط برقرار كنید.
خلاق باشید
اگر از وقت خود عاقلانه استفاده كنید، زمان بیشتری برای خلاقیت خواهید داشت. وقتی كارهایتان تمام شد زمانی را برای توسعه و اجرای عقاید خود در نظر بگیرید. برای این كار باید بر علم خود بیفزایید، با دیگران تبادل نظر كنید، در مجامع و جلساتی كه با رشته كاری شما مرتبط است حضور یابید مهارت‌های شنیداری خود را بالا ببرید رویاپردازی كنید و در صدد باشید ایده‌‌ای نو در زمینه كاری‌تان ایجاد كنید.
اگر می‌خواهید خود كارآفرین باشید و در واقع دوست داشته باشید خودتان شغلی را رهبری كنید و از به اصطلاح «آقا بالاسر» رهایی یابید، از این رو بهتر است با آگاهی كامل از شرایط و ضرورت‌های كارآفرینی، دست به این اقدام بزنید.
برگرفته از كتاب «كارآفرینی» نوشته دكتر علی شاه‌حسینی